Możliwości pomocy dziecku i rodzicom dziecka

Dziecko agresywne – wartościowy człowiek, ale trudniejszy do kochania przez rodziców i wymagający nakładu większych wysiłków ze strony nauczycieli. Warto poświęcić mu więcej czasu i nie przerażać się niepowodzeniami, ponieważ systematyczne oddziaływania zawsze dają efekty, a późniejsze zachowanie dziecka z mniejszą dawką agresji, to już światełko w tunelu.

Agresja jest komunikatem ze strony dziecka, które informuje, że ma problemy z którymi sobie nie radzi. Jak zatem pomóc takiemu dziecku?

Na łagodzenie problemu agresji duży wpływ ma świadomość i odpowiedzialność rodziny. Walka z agresją wymaga od rodziców, oprócz dostarczania pozytywnych wzorców zachowań, bliskiego kontaktu, czujności oraz konsekwencji. Ogromnie ważna i potrzebna jest również miłość rodzicielska w rozumieniu i zaspokajaniu potrzeb dziecka. Należy pamiętać, że agresja nie zniknie drogą pobłażliwości w nadziei, że kiedyś wyczerpie się skłonność do niej.

 

Podstawową zasadą wychowawczą przeciwko agresji jest nie wzmacnianie jej.

Aby dziecko nauczyło się kontrolować agresywne impulsy, nabrało pewności siebie i było pogodne, należałoby egzekwować poniższe zasady i wymagania:

  • stwórz jasny system nakazów i zakazów;
  • wprowadź konsekwentny system kar i nagród, ale pamiętaj, że kary nie mogą być niesprawiedliwe i poniżające dziecko, kara musi być głęboko przemyślana i uzasadniona. Kara jest szkodliwa, gdy spada na dziecko nieoczekiwanie, jako następstwo wykroczeń wobec nieznanych mu wymagań;
  • nagrody powinny być stosowane z umiarem i taktem pedagogicznym;
  • nie narzucaj swoich poglądów, przekonań i argumentów, pomóż zbudować jasny system wartości;
  • bądź przykładem, stwórz atmosferę troski, bezpieczeństwa i akceptacji;
  • słowa krytyki kieruj na zachowanie dziecka, a nie na osobę;
  • naucz się wysłuchiwać dziecko, rozmawiaj z nim, nie lekceważ jego problemów;
  • miej czas dla dziecka, wskaż skuteczne sposoby radzenia sobie ze stresem, lękiem, gniewem;
  • pamiętaj, dziecku też wolno popełnić błąd, pomóż mu go naprawić;
  • naucz dziecko podstaw prawidłowej komunikacji, porozmawiaj z nim o potrzebie bycia akceptowanym w grupie i o różnych sposobach zwracania na siebie uwagi, ustalcie, które z nich są dobre, a które mogą być niebezpieczne dla zdrowia a nawet życia;
  • pomóż mu radzić sobie w sytuacji nacisku ze strony rówieśników, znajdźcie sposoby skutecznego odmawiania;
  • pomóż dziecku dobrze czuć się ze sobą: zauważaj i doceniaj to co robi dobrze i pomagaj mu dostrzec jego słabe i mocne strony.

 

Mów dziecku, że jest dobre, że może, że potrafi. Przyjacielem jest ten, kto wie o Tobie wszystko, a mimo to nie przestaje kochać.

 

Bądź takim przyjacielem dziecka. Agresywne zachowania małego człowieka, czy to wobec swojego otoczenia, lub co gorsza, w stosunku do samego siebie, zawsze są wołaniem o pomoc.

Jeśli dziecko podejmuje działania, których intencją jest wyrządzenie krzywdy komuś innemu lub sobie, oznacza to, że boryka się ono z problemem przerastającym jego możliwości. Pierwszym i najważniejszym zadaniem rodziców lub opiekunów jest ustalenie źródła owego problemu. Niestety najczęściej okazuje się, że nie ma jednej jedynej przyczyny, lecz istnieje cała gama zależności, w którą uwikłane jest nie tylko dziecko, ale przede wszystkim osoby z jego najbliższego otoczenia. W takiej sytuacji nie istnieje też jedno działanie, które położy kres agresji. Pomoc polega na świadomym zaangażowaniu się w długofalowy proces, wymagający od dorosłych szczerości względem własnych postaw, wielkiej uwagi nakierowanej na dziecko i konsekwencji w obranej strategii postępowania.

Bardzo często okazuje się, że aby skutecznie pomóc dziecku, rodzice lub opiekunowie sami potrzebują wsparcia. Współpraca z psychologiem rodzinnym, pedagogiem lub osobami, które na co dzień kontaktują się z dzieckiem może pomóc rodzicom we właściwym zdiagnozowaniu problemu.

Problem kar i nagród w wychowaniu wywołuje wiele dyskusji, wątpliwości, sporów wśród rodziców i wychowawców. Każdy ma tu swoje własne doświadczenia i przekonania. Zwolennicy kar podkreślają ich wartość wychowawczą, przeciwnicy uznają je za przeżytek, przyczynę lęków, nerwic, kłamstwa lub agresywności dzieci. Nie ma też jednolitego poglądu na rolę nagrody w wychowaniu. Rezultaty kar są znacznie mniej przewidywalne niż nagród. Kary wywołują negatywne postawy i emocje wobec osoby, z którą wiąże się ustanowienie kary. Konieczne jest uzasadnienie za co jest kara a nie tylko ukaranie.

Kara powinna być łączona z konkretnym zachowaniem a nie z osobą. Zamiast kary – rozmowa. Szczególne zastosowanie ma tu metoda zawierania umów albo spisywania kontraktów. Dzieci należy nauczyć przyjmowania, akceptowania porażek i efektywnego radzenia sobie z sytuacjami trudnymi.

 

A oto kilka rad dla rodziców:

  • rozmawiaj z dzieckiem nie tylko o stopniach, ale także o atmosferze w klasie. Dowiesz się więcej o jego odczuciach;
  • ucz szacunku do nauczyciela, nie używaj określeń „belfer”, „matematyca”, „chemica”;
  • słuchaj dokładnie swojego dziecka po powrocie ze szkoły. Nie bagatelizuj pewnych opowieści. Jeśli usłyszysz np. „Napisaliśmy na tablicy,że Iksińska to….., a ona tego nie widziała”, to powinien być sygnał alarmowy. Ucz dziecko empatii, wczuwania się w sytuacje ośmieszanego nauczyciela;
  • nie załatwiaj sprawy z nauczycielem na korytarzu, to nie jest temat na rozmowę w biegu. Umów się, określ jasno temat rozmowy i powiedz, ile potrzebujesz czasu;
  • nie przestawaj kochać swoich dzieci, ale zdaj sobie sprawę, że zbłądziły, postąpiły źle, skrzywdziły inną osobę.

 

Staraj się zrozumieć, dlaczego dziecko tak się zachowało, ale nie akceptuj tego zachowania.

Jeśli masz duży kłopot, czujesz się w tym wszystkim zagubiony, masz prawo poszukać (często razem z dzieckiem) profesjonalnej pomocy. Może wystarczy poczytać fachową literaturę, może trzeba będzie odwiedzić poradnię. Idź do profesjonalisty, żeby znaleźć powody złego zachowania się dziecka. Ono nie bierze się nagle, musiały być jakieś przyczyny, być może leżą one w domu, nie w szkole. Zachowanie dziecka może być też przejawem jego konformizmu, uleganiu grupie. Należy go uczyć kiedy i jak mówić „nie”.

Naturalnym odruchem rodziców jest: „Idź przeproś”. To ma oczywiście głęboki sens, jeśli uczeń ma w sobie przekonanie, że nie był w porządku. Jeśli przeprosiny mają być tylko fasadą, to narobią tylko jeszcze więcej szkód. Uczeń będzie się bowiem zachowywał na zasadzie: była krzywda, były przeprosiny, jesteśmy kwita, nic się nie stało, możemy zaczynać od nowa. Przeprosiny pod presją dorosłych lub ze strachu nie mają sensu.

Daj odczuć dziecku, że rozumiesz jak było mu trudno przeciwstawić się grupie. Jednocześnie staraj się mu pokazać, jak mogło w tej sytuacji postąpić, do kogo iść następnym razem po pomoc.

Nasuwa się pytanie, czy w obliczu współczesnych trudności rozwojowych najmłodszych pokoleń można poradzić sobie z negatywnymi zachowaniami? Odpowiedź brzmi TAK, tylko trzeba podejmować szereg działań i starać się rozwiązać problemy. Bardzo ważne jest prowadzenie działań profilaktycznych, opierających się na przekonaniu, że jednym z podstawowych praw człowieka jest prawo do życia w poczuciu bezpieczeństwa, do życia bez upokorzeń i represji ze strony otoczenia. Profilaktyka agresji realizowana może być poprzez wykorzystanie różnych metod i form pracy.

 

Ogromną rolę odgrywają kompetencje nauczycieli i wychowawców. Do tych kompetencji należy zaliczyć:

  • kompetencje specjalistyczne;
  • kompetencje dydaktyczne;
  • kompetencje psychologiczne, czyli umiejętności takie jak:
    • pozytywne nastawienie do ludzi,
    • umiejętność unikania najczęstszych przyczyn zakłóceń w komunikowaniu się ludzi,
    • umiejętność motywowania uczniów,
    • umiejętność budowania zgranego zespołu,
    • elastyczność w dostosowaniu własnego stylu kierowania do stopnia dojrzałości uczniów,
    • umiejętność kontrolowania stresu,
    • właściwa komunikacja werbalna
    • i pozawerbalna, która służy podniesieniu lub obniżeniu autorytetu nauczyciela, umiejętność budowania więzi jasnego określenia co jest dobre a co złe.

Bardzo ważna jest konsekwencja w działaniu – niespójne działania przynoszą mierne efekty, a nawet powodują wśród dzieci niepokój wyrażający się w niewłaściwych zachowaniach.

Nauczyciele i wychowawcy pracujący z dziećmi powinni systematycznie podnosić swoje kwalifikacje. Proces ten powinien przebiegać poprzez różne formy kształcenia.

 

Jedną z bardzo skutecznych metod interwencyjnych jest podpisywanie kontraktów między nauczycielem, uczniem i rodzicem. Kontrakt jest negocjowany przez wszystkich i podlega na zebraniu pewnych przywilejów na określony czas i zobowiązaniu wychowanka do przestrzegania ustalonych zasad. Kontrakt monitorowany jest przez placówkę i rodzica.

Bardzo ważną rolę odgrywa współpraca z rodzicami. Powinniśmy ich wspierać i uświadamiać jak ogromną rolę odgrywają w wychowaniu dzieci.

Trzeba zwrócić ich uwagę na następujące czynniki:

  • obfita miłość,
  • konstruktywna dyscyplina,
  • wspólne spędzanie czasu,
  • zaspokojenie osobistych potrzeb dziecka,
  • rozwijanie wzajemnego szacunku,
  • uczenie odróżniania dobra od zła,
  • prawdziwe słuchanie,
  • służenie radą,
  • rozwijanie niezależności,
  • poczucie realizmu życiowego.

 

Należy uczyć dzieci budowania pozytywnych relacji, pozwalających odnaleźć własną tożsamość, powinniśmy poszerzać wiedzę i umiejętności w zakresie radzenia sobie ze stresem i negatywnymi emocjami oraz redukowaniem negatywnych postaw rywalizacyjnych między rówieśnikami. Trzeba rozmawiać z dziećmi na temat agresji, przemocy, powinniśmy wskazywać mechanizmy takich zachowań, udzielać porad i wsparcia rodzinom.

Walka z agresją jest procesem długotrwałym, ale cierpliwa, konsekwentna i sprawiedliwa postawa nauczyciela może zaszczepić niechęć do agresji. Najważniejsze jest to, abyśmy nie pozostali obojętni wobec jakichkolwiek przejawów agresji, starali się zgłębiać jej przyczyny i zawsze szukali sposobu radzenia sobie z tym niełatwym problemem.

 

Podsumowanie

Telewizja, prasa i radio coraz częściej donoszą o przestępstwach i rozbojach dokonywanych przez młodzież, a nawet dzieci. Niepokojący jest fakt, że wiek przestępców z każdym rokiem obniża się. Skargi dotyczące agresji dzieci i młodzieży, ich niewłaściwego zachowania i niemożliwość poradzenia sobie z nimi nie są zjawiskiem nowym. Spotykamy się z nimi w codziennych sytuacjach w domu, w szkole i poza nią. Zjawisko to narasta zarówno w sensie natężenia, jak i zasięgu występowania. Ważnym zadaniem nauczycieli, wychowawców i rodziców jest nauczyć dzieci panowania nad swoimi emocjami, agresywnymi impulsami oraz zawierać przyjazne kontakty z rówieśnikami.

Dzieci, czujące się bezpiecznie w swoich relacjach z rodzicami są mniej agresywne i lepiej radzą sobie z emocjami. Gdy otacza się je miłością i zainteresowaniem mają mało powodów do agresji

i wrogości. Uciekają się do niej wtedy, gdy się boją, są osamotnione i pełne rozterek lub gdy mają silną potrzebę akceptacji, bądź zwrócenia na siebie uwagi. Dzieci powinny nauczyć się, że zachowania skierowane do innych ludzi oraz do samych siebie nie powinny przekraczać określonych granic. Jeżeli nauczą się stosowania zachowań agresywnych i przemocy, jako metody na rozwiązywanie problemów, a ze strony dorosłych spotykają się z pobłażliwością lub akceptacją swojego zachowania, to poziom agresji prawdopodobnie wzrośnie. Ważne jest aby być konsekwentnym w stosowaniu do dyscypliny.

Dzieci, które miały do czynienia z agresją i przemocą w rodzinie, jako metodą wychowawczą, uczą się jej stosowania w relacji z innymi ludźmi. W przypadkach zachowań agresywnych nigdy nie wolno bagatelizować problemu jakim zwracają się dzieci i nie odkładać działań w czasie, starać się go rozwiązać na bieżąco.

Nauczyciel na niewłaściwe zachowanie ucznia nie może reagować gwałtownie ani biernie, gdyż wywoła u niego agresję lub lekceważenie. Szacunek okazany uczniom, pewność i stanowczość w działaniu, stosowanie kar wynikających bezpośrednio ze złego zachowania, rzeczowo uzasadnionych, może z czasem doprowadzić do zrozumienia przez ucznia przyczyn jego złego zachowania.

Główna odpowiedzialność w procesie wychowania niewątpliwie spoczywa na rodzicach. Nauczyciele, wychowawcy i pedagodzy mają wspierać, uświadamiać i pomagać rodzicom, nie biorą jednak całościowej odpowiedzialności za wychowanie. Należy pamiętać o postawach rodzicielskich, które są bardzo ważne w procesie wychowania. Mogą one chronić przed agresją albo działać destruktywnie.

 

Zakończenie i wnioski

Agresja wśród dzieci i młodzieży nie jest problemem nowym – przypadki dokuczania i atakowania jednych dzieci przez drugie znane są wielu dorosłym z własnych doświadczeń szkolnych. Jednak nasilenie tego zjawiska w ostatnich latach, a także stosowanie przez dzieci i młodzież coraz bardziej bezwzględnych form agresji budzi uzasadniony niepokój. Wielu nauczycieli i wychowawców widzi potrzebę podjęcia w związku z tym innych niż dotąd, bardziej skutecznych działań. Jak wynika z przeprowadzonej przeze mnie analizy literatury ze słowem „agresja” związane jest też pojęcie „stosowanie przemocy”. W literaturze znane są trzy główne teorie wyjaśniające pochodzenie ludzkiej agresji: teoria instynktów, teoria frustracji i teoria społecznego uczenia się.

Istnieje wiele sposobów przeciwdziałania agresji. Wśród nich można wymienić omawianie przyczyn gniewu i wrogości, modelowanie zachowania nieagresywnego, ćwiczenie umiejętności pokojowego rozwiązywania konfliktów,kompetencji komunikacyjnych i umiejętności prowadzenia negocjacji oraz sprzyjanie rozwojowi empatii.

 

Z naszych teoretycznych rozważań na temat przejawów zachowań agresywnych u dzieci nasuwają się następujące wnioski:

  • dzieci, które czują się bezpiecznie w swoich relacjach z rodzicami, są mniej agresywne i lepiej radzą sobie z emocjami, otoczone miłością i zainteresowaniem, mają mało powodów do agresji i wrogości;
  • rodzice powinni być konsekwentni w stosowaniu dyscypliny;
  • dzieci, które szczególnie często mają do czynienia z agresją i przemocą w rodzinie, stosowaną także w stosunku do nich jako metodę wychowawczą, uczą się jej stosowania w relacjach z innymi;
  • nauczyciel ma ogromny wpływ na zjawisko agresji i przemocy w szkole;
  • rola nauczyciela polega na stworzeniu bezpiecznej atmosfery, w której uczniowie mieliby okazję dobrze się poznać i przedstawić swoje oczekiwania;
  • rola nauczyciela polega na utrzymywaniu poczucia bezpieczeństwa i stwarzaniu okazji do budowania więzi między uczniami;
  • ustalenie wartości, norm i zasad panujących w klasie, na które duży wpływ ma nauczyciel.

 

Z naszej obserwacji i analizy literatury o agresji i przemocy wśród dzieci możemy stwierdzić jak ważny jest wpływ otoczenia na powstawanie zachowań agresywnych. Dzieje się tak wówczas gdy, dzieci szczególnie często mają do czynienia z agresją i przemocą w rodzinie, w której panuje chaos a role matki i ojca nie są w pełni realizowane jak również w rodzinie często używa się w stosunku do dzieci agresji i przemocy.

Do grupy innych czynników przesądzających o zachowaniu agresywnym dzieci zaliczyli byśmy również usposobienie dziecka. Istnieje większe prawdopodobieństwo, że agresja rozwinie się u dziecka aktywnego, o większym temperamencie, niż u dziecka o temperamencie łagodniejszym.

 


Bibliografia

1.Bandura A., Walter M.R.: Agresja w okresie dojrzewania. Warszawa 1968.

2.Forward S.: Toksyczni rodzice. Warszawa 1992.

3.Frączek A.: Problemy psychologicznej teorii agresji. Warszawa 1973.

4.Okoń W.: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa 1998.

5.Radziwiłowicz W.: Formy i funkcje agresji u dzieci i młodzieży. Warszawa 1997.

6.Ziemska M.: Postawy rodzicielskie. Warszawa 1969.

7.Ziemska M.: Rodzina a osobowość. Warszawa 1997.

 

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *